Zodra de thermometer dagenlang boven de 30 graden kruipt, valt in België al snel één jaartal: 1976. Voor velen blijft dat de zomer der zomers. Maar is de huidige hittegolf echt vergelijkbaar met toen? We leggen de feiten naast elkaar.
België zucht onder een vroege en intense hittegolf. Op sociale media, in reacties en aan de keukentafel klinkt dan vaak dezelfde opmerking: “In 1976 was het ook zo warm.”
Dat klopt. Maar het is maar een deel van het verhaal. De zomer van 1976 was uitzonderlijk, niet alleen door de hitte, maar vooral door de combinatie met zware droogte, watertekorten en grote gevolgen voor landbouw en natuur.
De huidige hittegolf is dan weer opvallend omdat ze bijzonder vroeg kwam. De astronomische zomer begon pas op 21 juni, terwijl de hittegolf in Ukkel volgens het KMI al op 17 juni 2026 van start ging. Nog vóór de zomer officieel begonnen was, zaten we dus al in een hittegolf.
De korte versie? 1976 blijft voorlopig de zwaarste historische referentie als volledige zomer- en droogteramp. De huidige hittegolf is vooral uitzonderlijk door haar vroege timing, haar intensiteit en de klimaatcontext waarin ze plaatsvindt.
Wanneer spreken we eigenlijk van een hittegolf?
Een hittegolf wordt in België niet zomaar uitgeroepen omdat het warm aanvoelt. Het KMI gebruikt daarvoor een vaste definitie.
Er is sprake van een landelijke hittegolf wanneer de maximumtemperatuur in Ukkel gedurende minstens vijf opeenvolgende dagen 25°C of meer haalt, en wanneer het op minstens drie van die dagen 30°C of warmer wordt.
Die definitie is belangrijk. Ze voorkomt dat we hittegolven vergelijken op basis van gevoel of herinnering. We vergelijken dan metingen, geen indrukken.
De huidige hittegolf begon al vóór de zomer
Volgens het KMI begon de huidige hittegolf in Ukkel op woensdag 17 juni 2026. Dat is opvallend vroeg. In een artikel over de huidige situatie schrijft het KMI dat hittegolven vóór 1 juli relatief zeldzaam zijn. Sinds het begin van de metingen registreerde Ukkel 51 hittegolven, waarvan er 16 vóór 1 juli begonnen.
Maar voor de gemiddelde lezer is vooral dit herkenbaar: de zomer begon officieel pas op 21 juni. Deze hittegolf was dus al bezig nog vóór de zomer van start ging.
Het KMI wijst er in datzelfde overzicht ook op dat deze vroege hittegolf mogelijk richting records ging, onder meer door de reeks zeer warme dagen en de hoge nachttemperaturen. Wie de cijfers wil nalezen, vindt ze in het KMI-artikel “Cijfers over vroege hittegolven: record in zicht?”.
Dat maakt deze hittegolf bijzonder. Niet omdat België nooit eerder hitte heeft gekend, maar omdat intense hitte zo vroeg opduikt. De temperaturen voelen niet alleen zomers aan, ze liepen dit jaar zelfs vooruit op de zomer zelf.
Ook de nachten maken deze hittegolf zwaar
Bij hitte kijken we vaak naar het hoogste cijfer van de dag. Wordt het 32 graden? 35 graden? Nog meer? Dat cijfer springt het meest in het oog.
Toch zijn de nachten minstens even belangrijk. Als het ’s nachts voldoende afkoelt, krijgen huizen, straten, dieren, planten en mensen de kans om te herstellen. Als de temperatuur ook ’s nachts hoog blijft, stapelt de warmte zich op.
Net dat valt bij deze hittegolf op. Het KMI vermeldde bij de hittegolf van juni 2026 een reeks warme nachten in Ukkel, waarbij de minimumtemperatuur niet onder 15°C zakte. Voor kwetsbare mensen, jonge kinderen, ouderen en wie in een warme woning slaapt, maakt dat een groot verschil.
Hitte is dus niet alleen een kwestie van wat de thermometer in de namiddag aangeeft. Een hittegolf wordt vooral belastend wanneer er dagenlang geen echte afkoeling meer komt.
Waarom iedereen aan 1976 denkt
Dat 1976 telkens opnieuw genoemd wordt, is niet vreemd. Die zomer zit diep in het Belgische collectieve geheugen. Veel mensen herinneren zich dorre gazons, droge velden, watertekorten en een zomer die maar niet leek te breken.
Volgens het KMI-overzicht over de hittegolf van 1976 liep die historische hittegolf van 22 juni tot en met 8 juli 1976. In die periode bleef de maximumtemperatuur in Ukkel gedurende zestien opeenvolgende dagen boven 30°C.
Op 3 juli 1976 werd in Ukkel een maximumtemperatuur van 36,7°C gemeten. Ook elders in het land werden toen zeer hoge temperaturen opgetekend.
Dat zijn indrukwekkende cijfers. Maar toch vertellen ze nog niet het volledige verhaal. De echte zwaarte van 1976 zat in de combinatie van hitte en droogte.
1976 was vooral ook een droogteramp
De droogte van 1976 was al maanden bezig toen de bekende hittegolf eind juni en begin juli toesloeg. Het KMI beschrijft 1976 niet alleen als een warme periode, maar ook als een jaar met ernstige droogteproblemen.
In juni 1976 viel in Ukkel amper 12,1 mm neerslag, tegenover een normale waarde van 66,4 mm. Die maand telde slechts vijf neerslagdagen. Meer achtergrond daarover staat in het KMI-overzicht over uitzonderlijke droogteperiodes in België.
De gevolgen waren toen groot. Er ontstond een ernstig drinkwatertekort. Plaatselijk was rantsoenering nodig. Brandweer, burgerbescherming en leger werden ingezet om met tankwagens water te bedelen. Ook landbouwgewassen en vee werden zwaar getroffen.
Dat is een belangrijk verschil met veel andere hittegolven. Wanneer mensen zeggen dat 1976 erger was, bedoelen ze vaak niet alleen de temperatuur. Ze bedoelen het totaalbeeld: dorre velden, watertekorten, landbouwschade en wekenlang wachten op regen.
De hele zomer van 1976 was uitzonderlijk
1976 was bovendien niet zomaar één hete week. De volledige zomer sprong eruit.
In het KMI-overzicht van het decennium 1971-1980 staat dat de zomer van 1976 in Ukkel de warmste van de eeuw was, met een gemiddelde temperatuur van 19,2°C tegenover normaal 16,4°C.
Diezelfde zomer telde in Ukkel slechts 23 neerslagdagen, tegenover normaal 48. Dat was uitzonderlijk weinig. Daardoor werd 1976 meer dan een hittegolf. Het werd een volledige zomer die meteorologisch en maatschappelijk bleef hangen.
Is 2026 dan minder erg?
Dat kunnen we vandaag nog niet definitief zeggen. En net daarom moeten we voorzichtig zijn.
De huidige hittegolf is op dit moment nog bezig. We kennen de eindbalans van de zomer van 2026 nog niet. We weten nog niet hoeveel tropische dagen er zullen volgen, hoeveel regen er deze zomer uiteindelijk zal vallen en of de droogte zich verder zal verdiepen.
Wat we wel kunnen zeggen: de hittegolf van juni 2026 is uitzonderlijk vroeg en intens. De combinatie van hoge dagtemperaturen en warme nachten maakt deze periode zwaar.
Maar als we kijken naar het totaalbeeld van hitte, droogte, drinkwatertekort en maatschappelijke impact, dan blijft 1976 voorlopig de zwaardere historische referentie.
Het klimaat van vandaag is niet meer dat van 1976
Er is nog een verschil dat we niet mogen negeren: de huidige hittegolf speelt zich af in een warmer klimaat dan dat van 1976.
De Vlaamse Milieumaatschappij schrijft in haar indicator over hittegolven en andere temperatuurextremen dat de frequentie van hittegolven in België sinds het midden van de jaren 1970 opnieuw stijgt. Over vijf decennia nam die frequentie toe met ongeveer een factor vijf.
Ook de gemiddelde lengte, het gewicht en de intensiteit van hittegolven vertonen volgens diezelfde VMM-indicator een stijgende trend.
Dat betekent niet dat elke individuele hittegolf volledig aan klimaatverandering kan worden toegeschreven. Maar het betekent wel dat hittegolven vandaag plaatsvinden tegen een warmere achtergrond. Daardoor worden vroege en intense hitteperiodes waarschijnlijker en zwaarder.
Waarom “vroeger was het ook warm” maar half klopt
De zin “vroeger was het ook warm” is niet fout. 1976 bewijst dat België ook vroeger extreme hitte en zware droogte kende.
Maar die zin vertelt niet het volledige verhaal. Het gaat niet alleen over de vraag of er vroeger ook hittegolven waren. Het gaat ook over hoe vaak ze voorkomen, hoe vroeg ze beginnen, hoe lang ze duren en hoe zwaar ze wegen.
Daar zit vandaag net de bezorgdheid. Niet omdat één hittegolf alles bewijst, maar omdat ze past in een bredere trend van meer en zwaardere hitte-extremen.
Het verschil in gewone mensentaal
1976
De zomer van 1976 was uitzonderlijk door de lange hittegolf, de extreme droogte, het drinkwatertekort, de rantsoenering en de zware impact op landbouw en natuur. Het was niet alleen warm, het land droogde ook letterlijk uit.
2026
De huidige hittegolf is uitzonderlijk omdat ze al vóór de officiële start van de zomer begon, intens is en gepaard gaat met warme nachten. De eindbalans van de zomer is nog niet bekend, maar de hittegolf is nu al opvallend.
De kern
1976 blijft voorlopig de zwaardere historische referentie als volledige zomer- en droogteramp. 2026 toont vooral hoe vroeg en intens hitte vandaag kan toeslaan in een warmer klimaat.
Conclusie
De vraag of deze hittegolf erger is dan die van 1976 klinkt eenvoudig, maar het antwoord is genuanceerd.
1976 blijft voorlopig uitzonderlijker als volledige zomer- en droogteramp. Die periode combineerde een lange hittegolf met maandenlange droogte, drinkwatertekort, rantsoenering en zware gevolgen voor landbouw en natuur.
De huidige hittegolf is vooral uitzonderlijk omdat ze al vóór de officiële start van de zomer begon, intens is en gepaard gaat met warme nachten. Ze past bovendien in een klimaat waarin hittegolven in België vaker, langer en intenser worden.
De vergelijking met 1976 is dus zinvol, maar alleen als we ze eerlijk maken. Niet als een wedstrijdje tussen vroeger en nu, maar als een waarschuwing. België kende vroeger al extreme hitte. Vandaag komen zulke periodes echter voor in een warmere wereld.
Of de zomer van 2026 uiteindelijk echt naast 1976 in de geschiedenisboeken komt, weten we pas achteraf. Maar dat deze hittegolf ernstig is, staat nu al vast.
Wat denk jij? Heb jij de zomer van 1976 meegemaakt? Laat het ons weten in de reacties 👇
Blijf mee met waar Vlaanderen over praat
Ontvang opvallende verhalen, actualiteit en onderwerpen waar mensen iets van vinden, gewoon in je mailbox.
1 mail per week. Geen spam.
